Lưu ý về những thay đổi tâm sinh lý tuổi dậy thì

Tuổi dậy thì là lứa tuổi đẹp nhất của đời người. Đây là lúc trẻ sẽ phát triển nhận thức về bản thân, xã hội, tình cảm. Đối với các bậc phụ huynh, đây sẽ là lúc họ thấy con có những bước trưởng thành nhanh chóng. Sẽ rất tuyệt vời, nếu như trẻ có bố mẹ đồng hành cùng trong giai đoạn dậy thì. Để làm được điều này, bố mẹ cần có kiến thức về những thay đổi tâm sinh lý của trẻ. Những lưu ý dưới đây sẽ giúp các bậc phụ huynh có sự chuẩn bị tốt hơn để trở thành người bạn tâm giao của con trong giai đoạn dậy thì

1. Hình thành tính độc lập ở trẻ

Trở nên độc lập là sự thay đổi làm các bậc phụ huynh cảm thấy lạ lẫm nhất. Ở lứa tuổi trước, trẻ thường có sự gắn bó mật thiết với phụ huynh. Nhưng khi bước đến tuổi dậy thì, trẻ sẽ dần rời xa vòng tay của bố mẹ. Từ một đứa trẻ phụ thuộc vào bố mẹ, ở tuổi dậy thì trẻ thể hiện tính độc lập trong cả suy nghĩ và hành động. Các quyết định của bản thân sẽ được trẻ chủ động đưa ra, và sẽ giảm bớt sự tham khảo ý kiến từ bố mẹ. Ở những giai đoạn đầu của tuổi dậy thì (10-13 tuổi), trẻ sẽ có xu hướng tách ra khỏi bố mẹ, thích trải nghiệm những điều mới. Nếu vẫn bị bố mẹ áp đặt, trẻ thường chỉ miễn cưỡng làm theo, hoặc sẽ có sự phản đối. 

Các mối quan hệ ngoài gia đình, đặc biệt là với bạn bè được trẻ chú trọng hơn. Trẻ sẽ dành nhiều thời gian để củng cố những mối quan hệ bạn bè và ít dành thời gian cho gia đình. Chính điều này sẽ dẫn đến những mâu thuẫn ngày càng gay gắt trong gia đình. Đặc biệt ở tuổi 14-16 sẽ là lúc trẻ cố gắng thoát khỏi sự kìm kẹp của bố mẹ. Phụ huynh nên dành thời gian và kiên nhẫn với trẻ trong giai đoạn này để giữ được tình cảm gia đình và hạn chế trẻ đi sai đường. Từ 17-18 tuổi, sẽ là lúc trẻ trải nghiệm đủ. Lúc này, trẻ sẽ hiểu được giá trị lời khuyên của bố mẹ và trân trọng những kinh nghiệm được truyền lại.

2. Tuổi dậy thì: lúc để xây dựng hình ảnh bản thân

Từ 10 đến 13 tuổi, trẻ sẽ bắt đầu quan tâm đến các chi tiết trên cơ thể của mình. Trẻ sẽ luôn chú ý những điều mới trên cơ thể mình mỗi ngày. Bên cạnh đó, trẻ cũng sẽ để ý đến cơ thể của bạn bè đồng trang lứa. Từ đó, trẻ dễ rơi vào trạng thái buồn rầu khi nhận ra các nhược điểm trên cơ thể mình. Hơn nữa, với những đặc điểm của tuổi dậy thì như nổi mụn, có vấn đề về mùi, sẽ là những điều làm trẻ mất tự tin. Vì vậy, trẻ rất cần bố mẹ đồng hành trong giai đoạn này để có những hướng dẫn giúp trẻ vượt qua sự tự ti về cơ thể.

Đến giai đoạn 14-16 tuổi, trẻ sẽ dần chấp nhận với các đặc điểm của cơ thể. Bên cạnh đó, trẻ sẽ dựa vào những đặc điểm này để tìm cách làm đẹp cho bản thân. Trẻ sẽ giành rất nhiều thời gian để tìm kiếm các phương pháp để trở nên đẹp và hấp dẫn hơn. Đối với phái nữ, trẻ sẽ bắt đầu sử dụng mỹ phẩm, quan tâm đến các vấn đề về da. Đối với nam, trẻ sẽ tiếp cận với các loại nước hoa, sáp vuốt tóc.

Tuổi từ 17 đến 19, trẻ không còn chú trọng vẻ đẹp mà sẽ quan tâm thể hiện cá tính. Trẻ sẽ bắt đầu thể hiện bản thân, tìm kiếm những điều mới mẻ. Vì vậy, sẽ có nhiều sự “đặc biệt” như xăm mình, lựa chọn trang phục. Đây là giai đoạn cha mẹ cần phải tâm lý để dẫn dắt trẻ. Tránh dễ dãi để trẻ tham gia vào các tệ nạn xã hội. Cũng không quá áp đặt, gây mất tình cảm gia đình.

3. Tình cảm, đặc điểm vừa đáng yêu vừa đáng lo của tuổi dậy thì

Sẽ rất bất thường nếu trẻ không có sự phát triển về tình cảm lứa đôi ở tuổi dậy thì. Ở giai đoạn đầu, khi nhận ra mình không còn nhỏ nữa, trẻ sẽ muốn học làm người lớn. Đến lứa tuổi 14, trẻ sẽ bắt đầu có những sự quan tâm dành cho các bạn khác giới. Trẻ sẽ đặc biệt ấn tượng bởi ngoại hình, tài năng và tính cách của bạn bè. Tình cảm ở giai đoạn này sẽ phát triển rất nhanh chóng, ít suy nghĩ và dễ lầm tưởng. Vì vậy, cha mẹ nên quan sát trẻ để đưa ra những lời khuyên tâm lý và kịp thời. Đồng thời, đây cũng là lúc thích hợp để dạy trẻ những bài học về giáo dục giới tính. 

Đến giai đoạn 16 tuổi, trẻ sẽ dần hiểu hơn về tình cảm đôi lứa. Với những suy nghĩ chín chắn hơn, trẻ sẽ có những kế hoạch mới cho tương lai. Đồng thời, trẻ cũng đã hiểu rõ bản thân, vì vậy sẽ trở nên kén chọn bạn hơn, chỉ thật sự thân thiết với những bạn thích hợp. Tuy nhiên, tình cảm ở lứa tuổi này thường rất sâu đậm. Nếu đủ thời gian để phát triển, trẻ dễ mất kiểm soát bản thân trong các vấn đề tình cảm. Theo Tổng cục Thống kê Việt Nam, có hai chỉ số đặc biệt cao đối với lứa tuổi từ 16-19, đó là số lượng tự tử và phá thai. Vì vậy, phụ huynh nên có những sự can thiệp kịp thời để tránh hậu quả đáng tiếc.

Trẻ sẽ rất may mắn khi luôn có bố mẹ làm chỗ dựa tinh thần ở tuổi dậy thì. Nhưng điều này cũng sẽ trở nên rất tệ nếu phụ huynh thiếu kiên nhẫn và thiếu kiến thức về những thay đổi tâm sinh lý trẻ. Dù ở bất kỳ giai đoạn nào, bố mẹ cũng nên có sự tiếp cận phù hợp và chuẩn xác cho trẻ, để dễ dàng quản lý và giúp trẻ tin tưởng. Bạn hãy xêm thêm các bài viết các của Sức khỏe chủ động Việt Nam để có thêm kiến thức về tâm lý và sức khỏe của trẻ ở giai đoạn “sáng nắng chiều mưa này”.