Xây dựng thực đơn cho bệnh nhân đái tháo đường và một số thực phẩm thay thế

Bệnh đái tháo đường là một căn bệnh thường gặp do sự tương tác của các yếu tố di truyền và môi trường. Bệnh này có đặc điểm lâm sàng là lượng đường cao. Để có một sức khỏe tốt, chúng ta phải chú trọng đến vấn đề ăn uống cũng như sinh hoạt. Mời các bạn tham khảo bài viết dưới đây để xây dựng thực đơn cho bệnh đái tháo đường.

Xây dựng thực đơn cho người bị bệnh đái tháo đường

Khi xây dựng thực đơn ngoài vào các nguyên liệu tắc dinh dưỡng đã trình bày ở trên đồng thời cần có căn cứ vào đặc điểm lâm sàng, diễn biến của bệnh, tình trạng dinh dưỡng của người bệnh.

Các bước tiến hành như sau :

Tính tổng năng lượng cần trong một ngày :

VD : 30Kcal/ngày thể trọng/ngày (BN 60kg = 1800Kcal)

Phân bố thành phần thức ăn theo tỷ lệ % của năng lượng và quy ra gam trên thức ăn, biết rằng :

1g glucid ( bột đường) = 4Kcal,

1g đạm = 4 Kcal,

1g chất béo = 9 Kcal;

Chất bột 65% – 1170 Kcal(:4) =290g. Trong đó đường chỉ nên 10% của nhóm glucid, tương đương 20-30g

Đạm 15% = 270Kcal (:4) =67g

Chất béo 20% = 360Kcal (:9) = 40g

Chất xơ 40g/ngày cần khoảng 400g rau xanh

Muối <6g/ngày

Phân chia thức ăn trong thực đơn

Các thức ăn trong thực đơn ( tổng năng lượng cần ăn vào trong ngày ) cần được chia thành các bữa ăn chính và phụ hợp lý

Ví dụ:

Bữa sáng 20% tổng năng lượng : chất bột 60g; đạm 13,5g; chất béo 10g

Bữa trưa 30% tổng năng lượng : chất bột 85g; đạm 20g; chất béo 10g.

Bữa chiều 30% tổng năng lượng : chất bột 30g; đạm 20g; chất béo 10g.

Bữa tối 20% tổng năng lượng : chất bột 60g; đạm 13,5g; chất béo 10g.

Đường 10% chia đều cả 4 bữa, nếu thích ăn ngọt thì bổ sung đường không sinh năng lượng.

Chọn thực phẩm để lập thực đơn

Cần lựa chọn thực phẩm để lập thực đơn cho từng bữa trong ngày, trong tuần theo mùa, vùng địa phương và hợp khẩu vị, tập quán của từng vùng.

Căn cứ vào tập quán ăn uống của người Việ Nam và thành phần hóa học của các loại thực phẩm, có thể thiết lập 6 bảng thực phẩm thay đổi,đồng thời tính số lượng thực phẩm tương đương trong mỗi nhóm để tiện lựa chọn thay thế trong việc lập thực đơn.

Bảng : Trái cây ( Một xuất cung cấp 10g glucid (40Kcal))Khi lượng trái cây cung cấp 10g glucid thì cung cấp năng lượng tương đương 40Kcal ngoài ra trong đó còn chứa một số vitamin khác. Quả khô có tỷ lệ glucid cao nên những người ĐTĐ không nên ăn. Ví dụ : Vải khô, chiếm 42% glucid, chuối khô : 70-75% glucid, các loại đồ hộp thường chiếm 20-30% glucid.

Một số điều cần biết khi chọn thực phẩm trong bệnh đái tháo đường

Chất bột, đường.

Gạo ( gạo tẻ, gạo nếp, gạo lứt, bánh mỳ đen…) ngày ăn khoảng 200gam tương đương 4 lưng bát cơm.

Khoai, củ tươi (khoai lang, khoai sọ, khoai môn, săn…) ngày ăn khoảng 200-400 gam.

Hạn chế ăn khoai tây, miến rong, bánh mỳ trắng vì các loại này dễ làm tăng nhanh đường huyết ( 1 ngày mỗi loại chỉ nên ăn 1 lần, tối đa là 2 lần khoảng 100-150g)

Bánh mỳ ngọt ( không quá 30gam/ngày). Không sử dụng đường, kẹo, mật ong trừ khi bị hạ đường huyết.

Các thực phẩm tương đương dùng thay thế :

100g gạo tương đương :

400 gam khoai, củ tươi ( khoai tây, khoai lang, khoai sọ, khoai môn,săn)

130 gam khoai, sắn khô

100 gam bánh phở ,bún khô, miến rong, mỳ sợi, ngô hạt khô, bột mỳ.

250gam bún tươi, bánh phở tươi

170 gam bánh mỳ

Chất béo

Dầu thực vật : ăn 10-20g/ngày ( dầu hạt cải, dầu đậu nành, dầu lạc, vừng, oliu)

Không dùng mỡ, bơ

Không dùng óc, lòng, phủ tạng, đồ hộp

Chất đạm

Các loại thịt,cá : ăn 100-150g/ngày. Chọn thịt nạc, không ăn thịt có mỡ. Thịt gà cần bỏ da với trường hợp thừa cân, béo phì, có rối loạn mỡ máu.

Tăng cường ăn các loại đạm thực vật từ các loại đậu như : đậu phụ : 150-200g/ngày

Sữa : có thể dùng : sữa đậu nành không đường 200-400ml/ngày, sữa tách bơ, sữa chua, sữa nguyên kem không đường.

Hạn chế ăn tôm : tôm, trứng (1 quả/tuần)

Các thực phẩm tương đương :

100g thịt lợn nạc tương đương :

100g thịt bò nạc.

100g thịt gà nạc bỏ da.

100g cá nạc.

150g đậu phụ.

100g tôm.

Các loại rau quả

Ăn được tất cả các loai rau khoảng 300-500g/ngày.

Quả .

Không ăn quả sấy khô.

Ăn quả ít ngọt như cam, bưởi, các loại dưa, đào,mận, thanh long, chôm chôm ăn không quá 400g/ngày.

Quả nhiều ngọt như : mít, xoài, chuối, na, nho, sầu riêng…ăn không quá 100g/ngày.

Chú ý : Một  ngày ăn không quá 200g quả các loại, theo tính đơn vị của các loại quả ít ngọt, ăn quả loại này thì phải ăn bớt quả loại kia đi. VD : Ngày ăn 100g dưa thì có thể ăn thêm 50g mít. Không nên ăn dồn một lúc mà nên chia làm nhiều lần trong ngày (2-3 lần).

Các loại thực phẩm nên hạn chế dùng

Óc, lòng, phủ tạng (tim, gan, bầu dục…), trứng, đồ hộp.

Mỡ, bơ.

Nước dùng thịt,xương hầm.

Rượu, bia (vang 140-150ml/ngày, rượu nặng 50ml/ngày, bia 300-400ml/ngày)

Thuốc lá.

Nước ngọt..

Hạn chế xào, ran, nướng, khi quay chế biến món ăn.

Ăn nhiều món rau trọn sa lát.

Chia nhiều bữa trong ngày.

Cần phối hợp tập luyện thể thao (đi bộ, thể dục : ít nhất 30 phút/ngày).

Các món ăn thông dụng có tác dụng giảm đường huyết

Nhộng tằm xào dầu.

Canh cá thu.

Canh thịt bò nấu rau, củ.

Cá diếc kho nhạt.

Cá thu nấu nấm.

Cháo bí đỏ.

Canh mướp đắng.

Mướp đắng xào.

Nộm mướp đắng.

Đầu phụ nhồi mướp đắng hấp.

Canh bầu, canh bí xanh, canh vỏ dưa hấu, canh đậu đen.

Củ cải luộc, củ hành luộc.

Rau lá xanh : giá đậu xanh, dưa chuột, măng…trộn lạc, vừng,dấm, hành, tỏi.

Thịt luộc, hấp, sốt cà chua.

Đậu phụ luộc, hấp, sốt cà chua.

Cá luộc, hấp, sốt cà chua.

Một số món ăn từ đậu giúp phòng chống bệnh đái tháo đường

Các loại đậu như đậu xanh, đậu đen, đậu ván, đậu đỏ…đều có lượng đạm rất cao, giàu vitamin và khoáng chất, đặc biệt trong đậu tương ( còn gọi là đậu nành) có lượng đạm rất lớn(34%) vừa giúp phòng chống tiểu đường. Trong thục liệu học cổ truyền, người xưa đã chế nhiều món ngon, bổ từ các loại đậu để phòng chống chứng tiêu khát, căn bệnh ngày nay được gọi là bệnh đái tháo đường.

Món 1

Bí đỏ 450g, đậu xanh 200g.

Cách chế biến : bí đỏ rửa sạch gọt vỏ, bỏ ruột và hột, thái miếng, đậu xanh đãi sạch rồi cho vào nồi hầm cùng với bí đỏ cho thật nhừ, chế đủ gia vị, chia ăn vài lần trong ngày.

Công dụng : Bổ trung, ích khí. Thanh nhiệt và làm hết khát, dùng rất tốt cho những người bị bệnh ĐTĐ.

Món 2

Đậu phụ 100g, mướp đăng 150g, dầu lạc và gia vị vừa đủ.

Cách chế biến : Mướp đắng rửa sạch, bỏ vỏ và hột, thái miếng; cho dầu lạc vào chảo đun nóng già rồi bỏ mướp đắng vào xào cho đến khi gần chín thì cho tiếp đậu phụ vào, đun to lửa 1 lúc là được, cho đủ gia vị, ăn nóng mỗi ngày 1 lần.

Công dung : Thanh nhiệt chỉ khát, làm hạ đường huyết, dùng cho những người bị bệnh ĐTĐ thuộc thể tháo nhiệt biểu hiện bằng các triệu chứng như miệng khô họng khát,gầy yếu, đại tiện táo, hay có cảm giác sốt nhẹ về chiều..

Món 3

Đậu đen 30g, hoàng tinh 30g, mật ong 10g.

Cách chế biến : Đậu đen và hoàng tinh rửa sạch rồi đem hầm kỹ trong 2 giờ, cho mật ong vào khuấy đều là được. Ăn mỗi ngày 2 lần, mỗi lần 1 bát nhỏ.

Công dụng :

Bổ trung ích khí, cường thận ích vị, làm giảm mỡ máu và hạ huyết áp, dùng cho người bị bệnh tiểu đường thể chất hao gầy, ăn nhiều mau đói.

Món 4

Đậu phụ 200g, nấm rơm 100g, dầu đậu tương và gia vị vừa đủ

Cách chế biến : Đậu phụ thái mỏng, nấm rơm rủa sạch. Cho dầu lạc ( thực vật) vào chảo đun nóng già rồi cho đậu phụ và nấm vào xào to lửa một lát là được, cho đủ gia vị, ăn nóng.

Công dụng : Bổ trung ích khí, kiện tỳ dưỡng vị, trừ mỡ giảm béo, rất thích hợp cho những người bị bệnh tiểu đường có béo bệu, tăng huyết áp và bệnh động mạch vành tim.

Món 5

Đậu phụ khô 100g, rau cải xoăn 500g, dầu đậu tương và  gia vị vừa đủ.

Cách chế biến : Đậu phụ thái miếng, rau cải rửa sạch cắt đoạn. Đem xào hai thứ với dầu đậu tương, cho ít gia vị, dùng làm thức ăn hàng ngày.

Công dụng : Tư âm nhuận táo, ích khí hòa huyết, dùng cho người bị bệnh tiểu đường khả năng tiêu hóa kém, hay táo bón.